Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów w Gdańsku - ocena ortopedyczna
Jak reumatoidalne zapalenie stawów wpływa na sprawność ręki?
Do objawów RZS należą ból, obrzęk i sztywność stawów, często najbardziej odczuwalne rano lub po bezruchu. Dolegliwości mogą utrudniać zaciskanie dłoni, zapinanie guzików i utrzymywanie przedmiotów. Zmiany nierzadko występują po obu stronach ciała, ale brak symetrii nie wyklucza choroby. Znaczenie ma także utrzymywanie się obrzęku oraz stopniowe ograniczanie codziennych czynności, a nie tylko natężenie bólu.
Przewlekły proces zapalny może uszkadzać chrząstkę, kość, więzadła i ścięgna. Następstwem bywają niestabilność stawów, odchylenie palców, przykurcze albo zaburzenie pracy ścięgien. Obrzęk w okolicy nadgarstka może również współistnieć z uciskiem nerwu i drętwieniem palców. Ocena ręki powinna zatem obejmować zarówno aktywność zapalenia, jak i utrwalone zmiany wpływające na chwyt.
Sam ból stawów nie wystarcza do rozpoznania RZS. Podobne dolegliwości mogą wynikać ze zmian zwyrodnieniowych, innych chorób zapalnych lub następstw urazu. Leczenie należy poprzedzić ustaleniem przyczyny objawów; nie powinno się utożsamiać każdego bólu dłoni z reumatoidalnym zapaleniem stawów.
Diagnostyka i leczenie prowadzone przez reumatologa
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu stawów oraz odpowiednio dobranych badaniach dodatkowych. Lekarz może zlecić oznaczenie czynnika reumatoidalnego, przeciwciał anty-CCP i wskaźników zapalenia, takich jak CRP oraz OB. Prawidłowe wyniki lub brak przeciwciał nie wykluczają RZS. Zdjęcia RTG pomagają ocenić uszkodzenia kostne, a USG może uwidocznić zapalenie błony maziowej i zmiany w tkankach miękkich.
Podejrzenie utrzymującego się zapalenia drobnych stawów ręki wymaga sprawnej oceny reumatologicznej. Oczekiwanie na komplet badań nie powinno opóźniać konsultacji. Celem leczenia jest uzyskanie remisji lub małej aktywności choroby i ograniczenie dalszych uszkodzeń. Podstawę stanowią leki modyfikujące przebieg choroby, dobierane z uwzględnieniem jej aktywności, przeciwwskazań i odpowiedzi na dotychczasową terapię.
Leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą łagodzić dolegliwości, lecz nie zastępują leczenia modyfikującego przebieg RZS. Farmakoterapia wymaga kontroli skuteczności i bezpieczeństwa. Uzupełnieniem jest dostosowana do stanu stawów rehabilitacja oraz nauka wykonywania codziennych czynności w sposób ograniczający przeciążenia. Samodzielne odstawianie leków po ustąpieniu bólu nie jest właściwym sposobem oceny, czy choroba pozostaje aktywna.
Kiedy rozważa się leczenie ortopedyczne i operacyjne?
Ocena ortopedyczna ma znaczenie, gdy mimo leczenia utrzymuje się ból, pogarsza się funkcja ręki albo narastają deformacje. Wskazaniem do wcześniejszej konsultacji może być również podejrzenie uszkodzenia ścięgna lub ucisku nerwu. Nagła utrata możliwości wyprostowania palca wymaga pilnej oceny, ponieważ może świadczyć o przerwaniu ciągłości ścięgna. Nie należy czekać, aż zaburzenie ruchu obejmie kolejne palce.
W zależności od rozpoznanej zmiany postępowanie może obejmować dobór ortezy, modyfikację rehabilitacji lub kwalifikację do zabiegu. Operacja może dotyczyć usunięcia zmienionej zapalnie błony maziowej, rekonstrukcji ścięgien, odbarczenia nerwu albo leczenia zniszczonego stawu. W wybranych przypadkach rozważa się jego usztywnienie lub wymianę. Usztywnienie znosi ruch w operowanym stawie, co trzeba uwzględnić przy omawianiu oczekiwanego wpływu zabiegu na sprawność ręki.
Decyzja zależy od rodzaju uszkodzenia, aktywności RZS, stanu tkanek i potrzeb pacjenta. Leczenie operacyjne nie usuwa przyczyny choroby autoimmunologicznej. Przed zabiegiem omawia się możliwe korzyści, ograniczenia, ryzyko powikłań i rehabilitację. Nie można zakładać, że każda deformacja wymaga operacji ani że zabieg przywróci pełną sprawność.
Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów w Gdańsku – konsultacja
W HANDPROJECT w Gdańsku konsultacje ortopedyczne prowadzi doktor nauk medycznych Dawid Mrozik, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu oraz chirurgii urazowo-ortopedycznej. Lekarz zajmuje się chirurgią ręki i rekonstrukcyjną. W przypadku RZS ocena dotyczy następstw choroby w obrębie ręki i nadgarstka oraz wskazań do leczenia ortopedycznego; prowadzenie choroby podstawowej pozostaje zadaniem reumatologa.
Na konsultację należy przygotować dokumentację reumatologiczną, wykaz przyjmowanych leków oraz posiadane wyniki i obrazy badań. Istotne są informacje o wcześniejszych operacjach, zaburzeniach czucia i czynnościach, które stały się trudne do wykonania. Plan postępowania wynika z badania pacjenta i analizy dokumentacji, a nie wyłącznie z opisu zdjęcia RTG. Ewentualne zmiany farmakoterapii przed operacją wymagają uzgodnienia z lekarzem prowadzącym leczenie RZS.
